វចនា.
ស្វែងយល់ពីពាក្យ

និយមន័យ

៨៣ ន័យ
១

ធំ; ច្រើន; ប្រសើរ; សម្បើម; ខ្លាំង ...។ :

ឧទាហរណ៍

“មហាថេរ ព្រះថេរៈធំ; មហាទាន ទានធំ; មហាមុនី អ្នកប្រាជ្ញធំ; មហារាជ ស្ដេចធំ; មហាវ័ន ព្រៃធំ; មហាសាលា សាលាធំជាដើម។”

២

(ម.ព. មហាត្ម័ន)។

ឧទាហរណ៍

“”

៣

នាគធំ; ដំរីធំ ...។

ឧទាហរណ៍

“”

៤

ដែនធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៥

វគ្គធំ, ដែលមានវគ្គធំៗ។

ឧទាហរណ៍

“”

៦

អ្នកដែលមានចិត្តជាបុណ្យ, ដែលមានចិត្តឱបអរសាទរក្នុងដំណើរចង់ឱ្យអ្នកទាំងពួងបានសេចក្ដីសុខ (អ្នកប្រាជ្ញខាងផ្លូវទូន្មានចិត្ត, ហាត់ចិត្ត; ច្រើនហៅសំដៅមហាឫសី, យោគី ឬព្រះអរហន្ត)។

ឧទាហរណ៍

“”

៧

លោកអ្នកប្រសើរបំផុត (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) ; ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ) ; ព្រះអរហន្ត ...។

ឧទាហរណ៍

“”

៨

ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប៉ែកខាងលិច (ច្រើនហៅថា មហារាស្ត្រ)។

ឧទាហរណ៍

“”

៩

ឈ្មោះវិន័យបិដកមួយគម្ពីរនិយាយខាងវិន័យពុទ្ធសាសនា មានសេចក្ដីជាពួកៗដែលហៅថា ខន្ធកវិន័យ មាន ១០ខន្ធកៈ។

ឧទាហរណ៍

“”

១០

ខ្ជិលធំ, ដែលខ្ជិលខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

១១

សេចក្ដីអាណិតធំឬច្រើនគឺអាណិតចំពោះសព្វសត្វមិនរើសមុខ ចង់ឱ្យរួចចាកទុក្ខភ័យទាំងអស់គ្នា (ករុណារបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។

ឧទាហរណ៍

“”

១២

កាព្យធំ គឺកាព្យដែលមានដំណើរសេចក្ដីពិស្ដារវែង។

ឧទាហរណ៍

“”

១៣

ដែលក្រខ្លាំង, ដែលក្រក្រៃពេក។

ឧទាហរណ៍

“”

១៤

ព្រះរាជាដែលក្រៃលែងជាងពួកមហាក្សត្រឬស្ដេចដែលជាចម្បងក្នុងពួកមហាក្សត្រ។

ឧទាហរណ៍

“”

១៥

វង្សមហាក្សត្រិយ៍; ដែលជាពូជពង្សនៃមហាក្សត្រិយ៍ (ច្រើនប្រើជាគោរម្យព្រះនាមនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។

ឧទាហរណ៍

“”

១៦

(ម.ព. មហាក្សត្រិយវង្ស)។

ឧទាហរណ៍

“”

១៧

ខូចធំ, ដែលខូចបណ្ដាច់។

ឧទាហរណ៍

“”

១៨

អភិបាលស្រុក; ហៅជា សំ. ថា មហាគ្រាមភោជក ក៏បាន។

ឧទាហរណ៍

“”

១៩

ស្រុកធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

២០

គំរក់បំផុត។

ឧទាហរណ៍

“”

២១

ចោរធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

២២

ចិត្តដ៏ប្រសើរ, ចិត្តទូលាយ, ចិត្តឱបអរសាទរ។

ឧទាហរណ៍

“”

២៣

ត្រកូលធំ, ពូជវង្សខ្ពង់ខ្ពស់។

ឧទាហរណ៍

“”

២៤

ឈ្មោះក្បួនហោរមួយបែប និយាយពីថ្ងៃកំណើតមនុស្សជាដើម។

ឧទាហរណ៍

“”

២៥

ទានធំ (អំណោយធំ) :

ឧទាហរណ៍

“ព្រះវេស្សន្តរទ្រង់បានបំពេញមហាទានធំៗជាអស្ចារ្យ។”

២៦

ទុក្ខធំ, ទុក្ខខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

២៧

(ម.ព. មហាទុរគត)។

ឧទាហរណ៍

“”

២៨

អ្នកដែលក្រីក្រលំបាកខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

២៩

ដំណើរអត់ឃ្លានខ្លាំង, គ្រាអំណត់ខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

៣០

(ម.ព. មហាទុរភិក្ស)។

ឧទាហរណ៍

“”

៣១

ទូលាយពន់ពេក។

ឧទាហរណ៍

“”

៣២

ក្រុងធំ, មហានគរ។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៣

នរកធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៤

អានុភាពធំ, អំណាចខ្លាំង, មហាអំណាច។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៥

ប្រសើរក្រៃពេក។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៦

ផ្លែធំៗ; សំដៅយកផ្លែធំៗទាំងពួង មានផ្លែដូង, ត្រឡាច, ឪឡឹក ជាដើម។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៧

ព្រៃធំ (ដូចគ្នានឹង មហាវ័ន ដែរ), ឈ្មោះកណ្ឌទី ៧នៃគម្ពីរមហាជាតក៍ : (ព.ពុ.) :

ឧទាហរណ៍

“កណ្ឌមហាពន។”

៣៨

ពិធីធំ គឺរបៀបដែលរៀបជាពិធីបុណ្យឬក្បួនហែយ៉ាងធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៩

ពេទ្យធំ, គ្រូពេទ្យធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៤០

ផែនដីធំ គឺផ្ទៃផែនដីទាំងមូល។

ឧទាហរណ៍

“”

៤១

ព្រើលធំ, ព្រើលខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

៤២

ការចេញដើម្បីគុណដ៏ធំក្រៃលែងគឺការចេញទ្រង់ព្រះផ្នួសនៃព្រះមហាសត្វក្នុងបច្ឆិមភព (ការចេញបួសធ្វើទុក្ករកិរិយាឱ្យបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ) :

ឧទាហរណ៍

“មហាភិនិស្ក្រមនៃព្រះមហាសត្វ; សរសេរជា មហាភិនិស្ក្រមណ៍ ឬ មហាភិនេស្ក្រមណ៍ ក៏បាន (ព.ពុ.)។”

៤៣

(ម.ព. មហាភិនិស្ក្រម)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៤

(ម.ព. មហាភិនិស្ក្រម)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៥

(ម.ព. ភូតរូប)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៦

ផ្លូវធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៧

(ម.ព. មហាមាត្រ)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៨

មិត្រធំ, មិត្រប្រសើរ, មិត្រខ្ពង់ខ្ពស់ (ក្នុងសម័យបុរាណច្រើនប្រើចំពោះក្សត្រិយ៍ដែលជាមិត្រនឹងក្សត្រិយ៍ប្រទេសដទៃ;)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៩

អ្នកប្រាជ្ញធំ; ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។

ឧទាហរណ៍

“”

៥០

យញ្ញធំ, ការបូជាធំ (ច្រើនប្រើខាងលទ្ធិព្រាហ្មណ) :

ឧទាហរណ៍

“ធ្វើមហាយញ្ញ។”

៥១

យុគធំ គឺកាលឬសម័យដែលយូរអង្វែងគ្រប់ចំនួនយុគទាំង ៤; តាមលទ្ធិបុរាណថា កាលវែងចំនួនបួនលានបីសែនពីរហ្មឺន (៤.៣២០.០០០) ឆ្នាំមនុស្សលោក។

ឧទាហរណ៍

“”

៥២

ចម្បាំងធំ, មហាសង្គ្រាម (ហៅថា មហាយុទ្ធនា ក៏បាន)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៣

ព្រៃធំ, មហាវ័ន, ព្រហាវ័ន (ព.កា.)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៤

(ម.ព. មហារញ្ញ)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៥

រពឹសណាស់។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៦

(ម.ព. មហាឥសី)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៧

អានុភាពនៃស្ដេចធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៨

វេលាអធ្រាត្រ (ព.កា.)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៩

លាភធំ, ការបានផលយ៉ាងធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៦០

ដែលមានលោភធំ, ដែលមានសេចក្ដីជំពាក់ចិត្តខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

៦១

លោភយ៉ាងធំ, លោភខ្លាំង, សេចក្ដីជំពាក់ចិត្តខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

៦២

ល្មោភក្រៃពេក, ល្មោភខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៣

លំបាកខ្លាំង។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៤

ឋានន្តរសម្រាប់បព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ទីរាជាគណៈរឿនហ្លួង, មានមុខងារជាភត្តុទ្ទេសក៍ក្នុងព្រះរាជនិមន្តន៍និងការប្រិតប្រៀបព្រះភិក្ខុសង្ឃឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់រៀបរយ :

ឧទាហរណ៍

“ព្រះមហាវិមលធម្ម (ជាគូគ្នានឹង ព្រះមហាព្រហ្មមុនី)។”

៦៥

វត្តធំ; កុដិធំ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅចំពោះតែរោងឧបោសថធំៗ ក្នុងវត្តនីមួយៗ។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៦

ព្យាយាមធំ, សេចក្ដីប្រឹងប្រែងខ្លាំង គឺព្យាយាមធ្វើពុំមានឈប់ ...។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៧

ព្រៃធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៨

សក្ការៈធំឬច្រើន។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៩

ចម្បាំងធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៧០

សត្រូវធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៧១

ការមកជួបជុំគ្នាច្រើន, ការប្រជុំគ្នាយ៉ាងធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៧២

ព្រះនាមប្រថមក្សត្រិយ៍ក្នុងខាងដើមនៃភទ្រកល្បនេះ :

ឧទាហរណ៍

“ព្រះបាទមហាសម្មតរាជ។”

៧៣

(ម.ព. សារីបុត្ត)។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៤

សាលាធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៥

(ម.ព. មហាសាវក)។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៦

សេដ្ឋីធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៧

(ម.ព. មហាសេវ័ក)។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៨

សេវ័កធំឬសេវកាមាត្យធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៩

ឈ្មោះនរកអវីចីធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៨០

អំណត់ខ្លាំង, ដែលអត់ឃ្លានខ្លាំងណាស់ ឬដែលប៉ិនអត់ទ្រាំពេក។

ឧទាហរណ៍

“”

៨១

ឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់បព្វជិតដែលដេញប្រយោគព្រះបរិយត្តិធម៌បាន គឺភិក្ខុឬសាមណេរដែលប្រឡងវិធីប្រែបាលីក្នុងសន្និបាតនៃមេប្រយោគមួយក្រុមជាអ្នកពិនិត្យ, អាចប្រែរួចមិនទើសទាក់, ហើយមានរាជានុញ្ញាតតាំងកំណត់ពីត្រឹមថ្នាក់ ៣ប្រយោគឡើងទៅ, ហៅថា មហា ៣ប្រយោគ, មហា៤ប្រយោគ។ល។ ហៅយ៉ាងខ្លីត្រឹមតែ មហា ភ្ជាប់ជាខាងដើមនៃបកតិនាមរបស់បព្វជិតនោះ (ឋានន្តរនេះតាំងតាមលំអានបវេណីនៃពាក្យ មហា ដែលជាគុណបទនៃបកតិនាមរបស់ព្រះថេរ ទាំងឡាយអំពីបុរាណ ដូចយ៉ាង ព្រះមហា សារីបុត្ត, ព្រះមហា មោគ្គល្លាន, ព្រះមហា កស្សប, ព្រះមហា អានន្ទ ជាដើមនោះឯង)។

ឧទាហរណ៍

“”

៨២

បុរសដែលគេសន្មតឱ្យជាអ្នកស្ដីទី មហាទេព ឬ មហាមន្ត្រី ក្នុងវេលាធ្វើមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, ជាអ្នកនិយាយការគ្រប់ជំពូកជាមួយនឹងពួកមេបា; ហៅកាត់ពាក្យខ្លីត្រឹមតែ មហា ឬ អ្នកមហា ជាគូនឹងស្ត្រីជា អ្នកផ្លូវ, ជួនកាលហៅរួមថា អ្នកផ្លូវចៅមហា។

ឧទាហរណ៍

“”

៨៣

(ម.ព. ម្ហា)។

ឧទាហរណ៍

“”

ចំណាំការប្រើប្រាស់

(ម.ព. នាគ{¥¥}១{££} ផង)។

ទម្រង់ និងការបង្កើតពាក្យ

ទម្រង់ពាក្យ

បន្តរៀនទៀត

ពាក្យដែលអ្នកអាចចូលចិត្ត

មើលទាំងអស់